Χρήσιμες Συνδέσεις · Uncategorized

Eνα μοντέρνο μουσείο για την πολύτιμη ελιά.


Aποτελεί μέρος πολιτιστικής «αλυσίδας» χώρων όπου η παράδοση κάθε περιοχής συνδυάζεται με τη βιομηχανική αρχαιολογία

Tης Γιώτας Συκκά

Το μικρό καλόγουστο κτίριο της οδού Oθωνος και Αμαλίας 129 στη Σπάρτη είναι η χαρά του επισκέπτη. Οχι μόνο γιατί στεγάζει ένα πρωτότυπο θεματικό μουσείο, αλλά γιατί φαίνεται ότι έγινε από ανθρώπους που δούλεψαν με μεράκι γι’ αυτό, αναδεικνύοντας την παράδοση της περιοχής με τη βιομηχανική αρχαιολογία. Το Μουσείο της Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού μπορεί να είναι συνηθισμένο σε άλλες χώρες της Μεσογείου, στη δική μας όμως είναι κάτι καινούργιο με ιστορία παλιά. Αυτή την ιστορία συνδυασμένη με την παράδοση, την τεχνολογία, τον πολιτισμό και την εκπαιδευτική σημασία, προβάλλει μέσα από τα εκθέματα και τις αίθουσές του στο κοινό.

Iσως γι’ αυτό τα επίσημα εγκαίνιά του είχαν τον χαρακτήρα γιορτής, συγκεντρώνοντας ετερόκλητους προσκεκλημένους, μικρούς και μεγάλους, πριν από λίγες ημέρες στη Σπάρτη. Αλλωστε, ο κύριος σκοπός του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, στο οποίο υπάγεται, είναι να αναδείξει την ιδιαίτερη ταυτότητα της περιοχής.

Tο παρελθόν

Κάτι ανάλογο με αυτό που έγινε στο Μουσείο Μετάξης στο Σουφλί όταν ιδρύθηκε, το 1990, προβάλλοντας στο αρχοντικό Κουρτίδη, όπου στεγάζεται, την ιστορία του τόπου. Αν όμως η ιστορία του μεταξιού έχει συνδεθεί με το Σουφλί, η Δημητσάνα μπορεί να υπερηφανεύεται για το δικό της κατόρθωμα: το Μουσείο Υδροκίνησης που ακολούθησε επτά χρόνια αργότερα. Ενα εντυπωσιακό συγκρότημα με υδροκίνητες βιοτεχνικές εγκαταστάσεις με μεγάλη απήχηση στο κοινό, διάκριση από τη Europa Nostra για τον τρόπο που αποκαταστάθηκε, την αδελφοποίησή του με το Musee de l’ Eau et de la Fontaine του Βελγίου, αλλά και την αναφορά του στο φυλλάδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τα 27 πιο επιτυχημένα έργα που συγχρηματοδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ενωση στην Ελλάδα. Κυρίως, όμως, τους 40.000 και πλέον ετήσιους επισκέπτες, Eλληνες και ξένους, που δεν χάνουν την ευκαιρία να το βλέπουν.

Tο μέλλον

Το Μουσείο της Ελιάς είναι το τρίτο κατά σειράν μουσείο του ΠΙΟΠ που θέλει να υποστηρίξει και να προβάλει με σύγχρονους τρόπους την ιδιαιτερότητα της περιοχής που επιλέχτηκε να λειτουργήσει. Δείχνοντας, παράλληλα, τι γίνεται στην Ελλάδα για τη διάσωση της παραδοσιακής τεχνολογίας σχετικά με το συγκεκριμένο προϊόν που έχει τις ρίζες του από τα προϊστορικά ακόμη χρόνια. Τώρα μάλιστα που κι αυτό ολοκληρώθηκε (εντάσσεται στα ΠΕΠ Πελοποννήσου και χρηματοδοτήθηκε από το Β΄ ΚΠΣ) στο κτίριο της παλιάς Ηλεκτρικής Εταιρείας, το οποίο παραχώρησε ο δήμος Σπάρτης, σειρά έχουν τα επόμενα που θα σχηματίσουν το δίκτυο μουσείων που σχεδιάζει το Ιδρυμα και η πρόεδρός του κ. Σοφία Στάικου. Ο χάρτης, μετά το Σουφλί, τη Δημητσάνα και τη Σπάρτη, θα ολοκληρωθεί με την Τήνο, τη Στυμφαλία και τη Θεσσαλονίκη, όπου θα δημιουργηθούν τα Μουσεία Μαρμαροτεχνίας, Παραδοσιακών Επαγγελμάτων και Περιβάλλοντος και Ελληνικών Μουσικών Οργάνων αντίστοιχα. Το τελευταίο ήδη λειτουργεί στη Θεσσαλονίκη, αλλά θα ενταχθεί και νομικά στο ΠΙΟΠ.

Ξενάγηση στο Mουσείο

Μέχρι τότε, στη Σπάρτη, το κοινό πληρώνοντας για εισιτήριο 2 ή 1 ευρώ (μειωμένο) θα μπορεί να ξεναγείται στο διώροφο κτίσμα από πέτρα, ξύλο και μέταλλο, στο οποίο παρουσιάζεται η πολύπλευρη σημασία της ελιάς στην οικονομία, τη διατροφή, την υγιεινή, τη λατρεία και τον πολιτισμό γενικότερα. Aρχίζοντας από τον πάνω όροφο, ο επισκέπτης ανάμεσα στα πρώτα εκθέματα που βλέπει είναι τα απολιθωμένα φύλλα (50.000 π.Χ.) από τη Σαντορίνη που εντοπίστηκαν στα τοιχώματα της ηφαιστειακής Καλδέρας, αλλά και τις πρώτες γραπτές μαρτυρίες από την Κνωσό τον 14ο αι. π.Χ. και τον 13ο αι. π.Χ. από την Πύλο. Αν έχει μάλιστα καλή ξεναγό, θα μάθει γιατί το λάδι ήταν είδος πολυτελείας στην αρχαιότητα και πόσο τελικά φτηνό μάς έρχεται σήμερα. Αρκεί να κάνει τους υπολογισμούς βάσει των στοιχείων που παρουσιάζει το πληροφοριακό υλικό. Σύμφωνα λοιπόν με ιερό νόμο που βρέθηκε στη Γλυφάδα Αττικής (4ος αι. π.Χ.) μια κοτύλη, δηλαδή περίπου 250 γρ., κόστιζε μισό οβολό (1 δρχ.= 6 οβολοί). Το λάδι στην οικονομία του Βυζαντίου είναι ακόμη ένα κεφάλαιο, όπως ο τρόπος μεταφοράς του μέσω θαλάσσης σε ψευδόστομους αμφορείς που έμπαιναν στα αμπάρια των πλοίων.

Tο ξύλο και το λάδι

Ιδιαίτερο ήταν και το ξύλο της στην αρχαιότητα, από τα πιο ανθεκτικά υλικά. Αλλωστε, και το ραβδί με το οποίο τυφλώθηκε ο Πολύφημος από ξύλο ελιάς ήταν, όπως και το ονομαστό ρόπαλο του Ηρακλή. Οι γυναίκες επισκέπτριες θα εντυπωσιαστούν από τα στοιχεία για τη διατροφή, αλλά και τη φροντίδα του σώματος, τα αρωματικά έλαια και τα γνωστά μυροδοχεία που έκρυβαν τον υγρό «θησαυρό» της εποχής, ενώ οι άντρες θα σταθούν στις πληροφορίες για το πώς χρησιμοποιούσαν οι αθλητές στην αρχαία Ελλάδα το λάδι, πριν από την πάλη. Ηταν όμως και κατεξοχήν μέσον καθαριότητας του σώματος με θεραπευτικές χρήσεις, αλλά και γενναίο έπαθλο, αντίστοιχο εκατομμυρίων, για τους νικητές των αγώνων. Αυτό θέλει να δηλώσει και το αντίγραφο του μελανόμορφου παναθηναϊκού αμφορέα (530–520 π.Χ.) που δεσπόζει στον χώρο, στο εσωτερικό του οποίου έμπαινε το λάδι από τις ιερές ελιές για τους τυχερούς…

Τέτοιες λεπτομέρειες μαθαίνει ο επισκέπτης και για τη χρήση του λαδιού στη λατρεία και τις λαϊκές τελετουργίες, την τέχνη (έργα του Φασιανού), ενώ στο ισόγειο τον περιμένουν μεγαλύτεροι όγκοι εκθεμάτων: μεταβυζαντινά ελαιοτριβεία, χειροκίνητα που δείχνουν πώς γινόταν ο διαχωρισμός και η αποθήκευση, τα προβιομηχανικά ζωοκίνητα ελαιοτριβεία, τα βιομηχανικά μέσα από αντίγραφα, κινούμενες μακέτες που αναβιώνουν την παραγωγική διαδικασία. Eπίσης, πληροφορίες για την παρασκευή του σαπουνιού, την προβιομηχανική σαπωνοποιία, την εξέλιξη της ελαιουργίας γενικότερα στη χώρα μας. Λίγο πριν φτάσει στο ευχάριστο πωλητήριο στο οποίο τερματίζεται η ξενάγησή του, ο επισκέπτης σχηματίζει μια εικόνα για τα ελαιοτριβεία της Πελοποννήσου, αλλά και τα Mουσεία Eλιάς που λειτουργούν στη Μεσόγειο. Σε λίγο καιρό το μουσείο θα πλουτίσει με περισσότερα εκθέματα, αφού ο περιβάλλων χώρος του ετοιμάζεται να υποδεχτεί ένα προϊστορικό, ένα αρχαίο και ένα βυζαντινό ελαιοτριβείο, τα οποία μάλιστα θα μπαίνουν σε λειτουργία για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Tο Mουσείο Mαρμαροτεχνίας στην Tήνο

Εν τω μεταξύ, τα σχέδια για το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας προχωρούν με γρήγορους ρυθμούς στον Πύργο της Τήνου. Σε αυτό θα μαθαίνει κανείς τον πολιτιστικό πλούτο του νησιού μέσα από μια λεπτομερή αναφορά στην τεχνική του μαρμάρου, τα εργαλεία επεξεργασίας, τα περίφημα τηνιακά εργαστήρια με τους φημισμένους τεχνίτες. Η δημιουργία στη Στυμφαλία ενός μουσείου Παραδοσιακών Επαγγελμάτων και Περιβάλλοντος είναι στα μέσα σχέδια, ενώ στη Θεσσαλονίκη λειτουργεί ήδη από το ’97 το Μουσείο Ελληνικών Μουσικών Οργάνων με μουσικά όργανα από την προϊστορική εποχή έως τις αρχές του 20ού αιώνα. Στο Ιδρυμα, το μουσείο εντάχθηκε πρόσφατα και ήδη εκπονείται ερευνητικό πρόγραμμα για την επιστημονικά τεκμηριωμένη επανέκθεσή του, ενώ τα σχέδια για την επέκταση του δικτύου θεματικών μουσείων δεν σταματούν ποτέ, όπως άλλωστε και η δραστηριότητα στον τομέα των εκδόσεων.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s