ΒΒΚΚ

Η κιβωτός της Ελληνικής χλωρίδας


Του ΘΑΝΑΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΑ Ο Βοτανικός Βαλκανικός Κήπος Κρουσσίων, που πρόσφατα τιμήθηκε σε παγκόσμιο συνέδριο Βοτανικών Κήπων, φιλοξενεί 1.200 είδη ελληνικών και εκατοντάδες βαλκανικών φυτών μέσα σε ένα φυσικό δρυοδάσος, δίπλα στη συνοριακή γραμμή του Κιλκίς. Σε μια περιοχή 310 στρεμμάτων που είναι περικυκλωμένη από βελανιδιές, κοντά στην Ποντοκερασιά, οι συνθήκες είναι ιδανικές για 1.200 είδη ελληνικών φυτών και εκατοντάδων βαλκανικών. Εκεί, μια μόλις ανάσα από τη συνοριογραμμή και κοντά στην Κερκίνη και τη Δοϊράνη βρίσκεται ο Βοτανικός Βαλκανικός Κήπος Κρουσσίων (ΒΒΚΚ) ο οποίος ανήκει πλέον στα επίκεντρα του βαλκανικού φυσικού περιβάλλοντος. Χάρη στον Κήπο τους, τα Κρούσσια Ορη του Κιλκίς έγιναν διάσημα σε όλο τον κόσμο καθώς στο Παγκόσμιο Συνέδριο Βοτανικών Κήπων της Κίνας απέσπασαν επαίνους και εγκωμιαστικά σχόλια για το γεγονός ότι διαθέτουν μέσα σε έξι μόλις χρόνια, αυτό που άλλοι Βοτανικοί Κήποι διαθέτουν σε… πενήντα. Ενα μόνο μέρος από τα ελληνικά ενδημικά φυτά που προστατεύει, φιλοξενεί και αναδεικνύει καθώς και ο ρόλος του Κήπου ως κιβωτού της μεσογειακής βιοποικιλότητας που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο ήταν αρκετά… (Για τον Βοτανικό Βαλκανικό Κήπο Κρουσσίων, που ακόμη δεν έχει ολοκληρώσει τους πρώτους στόχους του κι ακόμη αναμένει την επίσημη θεσμοθέτησή του από την ελληνική πολιτεία, μάλλον ήταν πάνω απ’ το αναμενόμενο.) Μέχρι σήμερα, η Ελλάδα απουσίαζε από τέτοιες διοργανώσεις και οι δέκα Βοτανικοί Κήποι που υπάρχουν σε όλη τη χώρα, οι περισσότεροι εκ των οποίων μόλις και μετά βίας συγκεντρώνουν τα προσόντα για να ονομάζονται έτσι, δεν έχουν συγκροτήσει ακόμη ένα δίκτυο, μέσω του οποίου θα αντιπροσωπεύουν τη χώρα στο εξωτερικό. Σε όλον τον πλανήτη υπάρχουν 2.300 Βοτανικοί Κήποι με περισσότερα από 100.000 είδη φυτών. Στην Βαλκανική Χερσόνησο απαντούν περισσότερα από 8.000 διαφορετικά είδη και υποείδη φυτών, ενώ το μεγαλύτερο μέρος αυτών δεν συναντώνται σε άλλη περιοχή του κόσμου. «Η Ελλάδα», λέει η ερευνήτρια του ΕΘΙΑΓΕ και ψυχή του ΒΒΚΚ δρ Ελένη Μαλούπα «έχει το ξεχωριστό προνόμιο να διαθέτει πάνω από 5.000 είδη τα οποία συγκροτούν το 40% των ειδών της Ευρώπης. Σε μια εποχή που οι κλιματικές αλλαγές και το φαινόμενο του θερμοκηπίου απειλούν με μετατόπιση ολόκληρα οικοσυστήματα, η προσπάθεια να διαφυλάξουμε τα είδη της ελληνικής βιοποικιλότητας είναι εθνική ανάγκη». Η ιδέα γεννήθηκε πριν από 10 χρόνια Μέχρι σήμερα, σε ελληνικό και βαλκανικό επίπεδο δεν είχε γίνει ολοκληρωμένη και στρατηγικά σχεδιασμένη προσπάθεια που θα οδηγούσε στην προστασία και διατήρηση της πλούσιας φυτικής βιοποικιλότητας σε Βοτανικό Κήπο. Η ιδέα της δημιουργίας του Βαλκανικού Βοτανικού Κήπου ξεκίνησε πριν από 10 χρόνια από μια ομάδα επιστημόνων που εργάζονταν στο Εθνικό Ιδρυμα Αγροτικής Ερευνας για την αξιοποίηση των αυτοφυών μέσα από ένα πνεύμα αειφορικής διαχείρισης και προστασίας της βιοποικιλότητας. Υλοποιήθηκε με χρηματοδότηση της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας Interegg II-Εξωτερικά σύνορα με τις χώρες της ΠΓΔΜ και της Βουλγαρίας, με επιστημονική υπεύθυνη την δρα Ελένη Μαλούπα, τακτική ερευνήτρια του ΕΘΙΑΓΕ και τη συνεργασία πολλών επιστημόνων διαφόρων ειδικοτήτων αλλά και την υποστήριξη των υπουργείων Οικονομίας και Οικονομικών και Αγροτικής Ανάπτυξης-Τροφίμων. Λόγω γειτνίασης με τις χώρες που συμμετείχαν στον πρόγραμμα, ως περιοχή υλοποίησης επιλέχθηκε ο Δήμος Κρουσσών (στον οποίο υπάγεται η Ποντοκερασιά) και ο Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος εγκαινιάστηκε τον Μάιο του 2001. Βρίσκεται σε μια ζώνη προστατευόμενων περιοχών (λίμνες Κερκίνη και Δοϊράνη, Ορη Κρούσσια και Μπέλες) βάσει διεθνών συμβάσεων (Ramsar και Natura). Ενα μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς του βρίσκεται στο Εργαστήριο Προστασίας και Αξιοποίησης των Αυτοφυών και Ανθοκομικών Ειδών που βρίσκεται στη Θέρμη Θεσσαλονίκης. Ο ΒΒΚΚ είναι μέλος του Διεθνούς Δικτύου Βοτανικών Κήπων και του Διεθνούς Δικτύου για την ανταλλαγή Αυτοφυούς Γενετικού Υλικού. Συμμετέχει στην Παγκόσμια στρατηγική για τη διατήρηση της φυτικής βιοποικιλότητας και ο ρόλος του κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικός, αν συνυπολογιστεί ότι το επίσημο ελληνικό κράτος δεν έχει άλλους φορείς για την προστασία και διαφύλαξη των σπάνιων φυτών της χώρας. Να σημειωθεί ότι ένας αριθμός από τα σπάνια φυτά της Ελλάδας έχει εξαχθεί παράνομα εδώ και δεκαετίες στο εξωτερικό και κοσμεί άλλους Βοτανικούς Κήπους ορισμένοι εκ των οποίων τα εμπορεύονται σαν να είναι δικά τους. Διαθέτει και Τράπεζα Διατήρησης Γενετικού Υλικού Μέχρι σήμερα, οι ομάδες εργασίας του ΒΒΚΚ εντόπισαν σε απότομες πλαγιές και δύσβατες χαράδρες, σε βραχώδη σημεία σε παραποτάμιες, παραλίμνιες και παραθαλάσσιες περιοχές όλης της χώρας περισσότερους από 1.200 «αυτόχθονους φυτικούς οργανισμούς» οι οποίοι συλλέχθηκαν με ειδικούς χειρισμούς και ταξινομήθηκαν. Διατηρούνται σε Τράπεζα Διατήρησης Γενετικού Υλικού σε Μητρικές Φυτείες, πολλαπλασιάστηκαν και διατηρούνται στον Βοτανικό Κήπο σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους με φυσικά υλικά, ανάμεσα σε λίμνες, καταρράκτες, ρυάκια, ξερολιθιές και μικρά λιβάδια. Η έκταση των 310 στρεμμάτων του ΒΒΚΚ είναι περιφραγμένη μέσα σε δάσος όπου κυριαρχούν τα φυλλοβόλα δένδρα. Υπάρχουν συστάδες ανατολικού γαύρου και ο Κήπος διαμορφώθηκε ανάμεσα στα διάκενα του φυσικού δρυοδάσους όπου κυριαρχούν περισσότερα από 15 είδη θάμνων. «Οι επισκέπτες μπορούν να περπατήσουν στην «Οδό της Γνώσης», στο «Μονοπάτι της εποχικής βιοποικιλότητας», στο φυσικό δρυοδάσος, στις διάφορες θεματικές ενότητες παρουσίασης των φυτών της Βαλκανικής Χερσονήσου και, βεβαίως, να παρατηρήσουν από κοντά σπάνια ζωντανά μουσειακά εκθέματα που προέρχονται από την εξαιρετικά πλούσια και ιδιαίτερα σημαντική ελληνική χλωρίδα», λέει ο γεωπόνος του ΒΒΚΚ κ. Παύλος Παυλίδης. Παγκάκια, κρήνες, κιόσκια, παρατηρητήριο και το τζάκι του χώρου συνάντησης του Κήπου, προσφέρουν στον επισκέπτη δυνατότητες ανάπαυσης και αναψυχής. Στον «Κήπο των Αισθήσεων» Οι επισκέπτες, συνήθως συνδυάζουν εκπαίδευση και ανάπαυση στο Κέντρο Πληροφόρησης και τον «Κήπο των Αισθήσεων». Ο κήπος αυτός μέσα στο Μεγάλο Κήπο του Δάσους προσφέρει ποικίλα σχήματα και χρώματα του κόσμου των φυτών. Διαφορετικές μορφές φύλλων, ανθέων και καρπών. Ποικίλες συμμετρίες των φυτικών οργάνων, διαφορετικές οσμές και γεύσεις συνοδεία των ήχων ενός μικρού καταρράκτη, βατράχων, πουλιών και εντόμων. Η εξ επαφής αναγνώριση των διαφορετικών φυτικών ειδών μαζί με το συνοδευτικό υλικό (υπάρχουν ταμπέλες επιστημονικών ονομάτων και κοινών ονομάτων, πινακίδες πληροφόρησης των θεματικών ενοτήτων) συνιστούν μια εκπαιδευτική διαδικασία που εξοικειώνει τον επισκέπτη με τα φυτά, τις ιδιότητες και τη χρήση τους. Ξεχωριστές θεματικές ενότητες για το φασκόμηλο, το θυμάρι, επιλεγμένα πολυετή ποώδη φυτά για φαρμακευτική χρήση, εκπαιδευτικός ποόκηπος, τοξικά φυτά με ιστορικά δηλητήρια όπως π.χ. το κώνειο του Σωκράτη, ο αργυρόχρωμος κήπος (φυτικά είδη με αργυρόχρωμο (γλαυκό) φύλλωμα σε διάφορες παραλλαγές που φύονται σε ηλιόλουστες ξηρές περιοχές της Μεσογείου) αποτελούν τα ξεχωριστά στοιχεία στην σύνθεση του ΒΒΚΚ. Τα σπάνια είδη του Κήπου 1. Είδη προστατευόμενα μόνο από τον ΒΒΚΚ: Τουλάχιστον 100 φυτικά είδη και υποείδη τα οποία, σύμφωνα με την Διεθνή Ενωση Βοτανικών Κήπων, δεν προστατεύονται από άλλους Βοτανικούς Κήπους του κόσμου.(π.χ. Seseli globiferum, roppira thracica κ.ά.) 2. Είδη φυτών του δικτύου Natura: Τουλάχιστον 70 είδη και υποείδη τα οποία αναγνωρίζονται ως «Σημαντικά Είδη Φυτών» του Πανευρωπαϊκού Δικτύου. 3. Ελληνικά Ενδημικά: Τουλάχιστον 25 είδη τα οποία υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα Τα έχουν συλλέξει από διαφορετικά υψόμετρα σε διαφορετικές ορεινές περιοχές της ελληνικής επικράτειας (centaurea huljakii, ebenus cretica, origanum dictamnus κ.ά.). 4. Τοπικά Βαλκανικά: Τουλάχιστον 20 ενδημικά βαλκανικά που απαντούν σε μια μικρή περιοχή των Βαλκανίων και πουθενά αλλού στον πλανήτη. 5. Βαλκανικά ενδημικά: Τουλάχιστον 35 φυτικά είδη που εξαπλώνονται αποκλειστικά στις χώρες των Βαλκανίων (βαλκανικά ενδημικά) ή και στις άμεσα γειτονικές (υποβαλκανικά). 6. Αλπικά φυτά: Tουλάχιστον 35 αλπικά φυτά από διαφορετικά βουνά της Ελλάδας. 7. Σπάνια και απειλούμενα φυτά της Ελλάδας: Τουλάχιστον 23 φυτά που προστατεύονται από εθνικές και διεθνείς συμβάσεις (CITES, WCMC, IUCN, ΠΔ) ή συμπεριλαμβάνονται στο RED DATA BOOK of Rare and Threatened plants of Greece (Κόκκινο Βιβλίο για τα σπάνια και απειλούμενα φυτά της Ελλάδας (cyclamen persium, lilium candidum, lilium chalchedonicum, pamonda nathaliae, spiranthes spiralis). 20.000 ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ Στις οργανωμένες επισκέψεις από μαθητές, φοιτητές και καθηγητές στους χώρους του Κήπου έχουν αναπτυχθεί δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, ενώ χιλιάδες επισκέπτες (κυρίως παιδιά) έχουν επωφεληθεί από τα περιβαλλοντικα πρόγραμματα του (ξεναγήσεις, περιβαλλοντικά παιχνίδια, μελέτες πεδίου). Σύμφωνα με την κ. Μαλούπα, μέχρι σήμερα έχουν επισκεφθεί τον Κήπο 20.000 άτομα, οι μισοί από τους οποίους ήταν μαθητές. Η καλύτερη περίοδος επίσκεψης είναι ο Μάιος και ο Ιούνιος. Η Ημέρα Περιβάλλοντος (5 Ιουνίου) θεωρείται το αποκορύφωμα μιας σειράς εκδηλώσεων (με γλυπτική, ζωγραφική, φωτογραφία, παρουσιάσεις, ημερίδες) που διοργανώνει από πρόπερσι ο ΒΒΚΚ και υποστηρίζονται από την μη κερδοσκοπική εταιρεία «Φίλοι της Βαλκανικής Χλωρίδας». Φέτος, μεταξύ άλλων, πραγματοποιούνται δύο εκθέσεις φωτογραφίας. Και μια σύμπτωση: ο Βοτανικός Κήπος της Ουψάλας στη Σουηδία να έχει ως έμβλημα την φριτιλάρια (ενδημικό ελληνικό είδος) το οποίο βρίσκεται στον ΒΒΚΚ. Το γεγονός αυτό οδηγεί τους δύο Κήπους σε αδελφοποίηση με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 300 χρόνων από την γέννηση του Ληνναίου. Η αξιοποίηση των ελληνικών αρωματικών φυτών αποτελεί ένα κεφαλαιώδους σημασίας ζήτημα για τους ανθρώπους του Βοτανικού Κήπου και έχουν ήδη προχωρήσει σε προγράμματα συνεργασίας με ελληνικούς οίκους μαζικής αναπαραγωγής αρωματικών φυτών και παραγωγής καλλυντικών φυτικής προέλευσης… Info: Πληροφορίες για τις εκδηλώσεις που προγραμματίζονται Τ 2310 471613 και 2341070688 καθώς και στις ιστοσελίδες http://www.bbgk.gr και ww.fbf.gr (των «Φίλων της Βαλκανικής Χλωρίδας». Hμερομηνία: 10-05-07 Copyright: http://www.kathimerini.gr

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s